پارادوکس عرضه در بازار جهانی کلزا؛ جهش فرآوری کانادا و انسداد لجستیکی در قاره سبز

 از سوی دیگر، تغییر ساختار تجاری کانادا و اوکراین به سمت توسعه صنایع روغن‌کشی داخلی، ساختار عرضه جهانی را از صادرات «دانه خام» به سمت «روغن فرآوری‌شده» سوق می‌دهد؛ تحولی که با وجود رشد کل عرضه روغن، صنایع روغن‌کشی اروپا را با چالش جدی تأمین مواد اولیه مواجه خواهد کرد.بازار جهانی روغن کلزا 🌿در آستانه فصل ۲۰۲۶/۲۷ با شرایط محدودتر و آسیب‌پذیرتری از نظر عرضه، به‌ویژه در اروپا، روبه‌رو است.

پس از آنکه عملکرد محصول کمتر  از انتظار بود، برآورد تولید کلزای اتحادیه اروپا به حدود ۲۰ میلیون تن کاهش  یافته است؛ به‌ویژه اینکه عملکرد محصول در آلمان، سوئد و جمهوری چک ضعیف‌تر بوده، در حالی که تقاضای صنایع روغن‌کشی اروپا همچنان در سطح بالایی  قرار دارد. اتحادیه اروپا در فصل ۲۰۲۵/۲۶ نیز به واردکننده خالص روغن کلزا تبدیل شده بود؛ به‌طوری‌که واردات این محصول طی اکتبر تا ژوئن با بیش از دو ️برابر افزایش  به ۵۳۷ هزار تن رسید که ۴۱۰ هزار تن آن از اوکراین تأمین شد.

در اوکراین نیز روند صادرات به‌تدریج از دانه کلزا به سمت روغن کلزا تغییر کرده است؛ صادرات دانه کلزا در ماه اوت حدود ۳۰ درصد کمتر  از سال گذشته بود، در حالی که صادرات روغن کلزا ۱۱۵ درصد افزایش  یافت؛ روندی که بخشی از آن ناشی از افزایش روغن‌کشی داخلی و اعمال عوارض صادراتی بر دانه کلزاست.

با این حال، اختلال در بنادر دریای سیاه، محدودیت  ظرفیت مسیر دانوب و پایین بودن سطح آب رودخانه‌ها، جابه‌جایی دانه و روغن را با مشکل مواجه کرده و کاهش سطح آب راین نیز بر حمل‌ونقل  داخلی اروپا فشار وارد کرده است. این محدودیت‌ها در کنار رکورد تقاضا برای روغن‌کشی در اتحادیه اروپا، با وجود اصلاح شدید قیمت‌ها در اواخر اوت، همچنان از بازار حمایت می‌کنند.

استرالیا نیز می‌تواند عرضه قابل‌توجهی وارد بازار کند، هرچند برآورد تولید این کشور در محدوده ۶.۲ تا ۶.۸ میلیون تن قرار دارد و خشکی هوا در فصل بهار همچنان ریسکی برای تولید محسوب می‌شود.
در همین حال، کانادا بیش از گذشته در حال تبدیل شدن به یکی از ارکان اصلی عرضه جهانی روغن کانولا، به‌جای صرفاً صادرات دانه کانولا است. پس از تولید رکورد ۲۱.۸ میلیون تن در فصل ۲۰۲۵/۲۶، تولید کانادا در فصل ۲۰۲۶/۲۷ حدود ۲۱.۶ میلیون تن پیش‌بینی شده که از سطح زیرکشت رکورد ۹.۵ میلیون هکتاری حاصل می‌شود و مجموع عرضه را به حدود ۲۳.۴۶ میلیون تن می‌رساند.

نکته مهم‌تر، توسعه سریع ظرفیت فرآوری داخلی و تقاضای قوی برای روغن کانولا به‌عنوان ماده اولیه است که انتظار می‌رود حجم روغن‌کشی کانادا را به رکورد ۱۳.۷ میلیون تن  برساند؛ رقمی ۱۰ درصد بیشتر  از سال گذشته و ۲۸ درصد بالاتر  از متوسط پنج‌ساله. در مقابل، صادرات دانه کانولا حدود ۸ میلیون تن پیش‌بینی شده و ذخایر پایان فصل نیز احتمالاً به ۱.۵ میلیون تن کاهش خواهد یافت.

این تغییر ساختاری هم‌اکنون نیز در آمارها مشهود است؛ حجم روغن‌کشی کانولا در نیمه نخست ۲۰۲۶ به ۶.۳۶ میلیون تن رسید، در حالی که در مدت مشابه سال قبل ۵.۵۲ میلیون تن بود و تولید روغن کانولا نیز از ۲.۳۴ به ۲.۷۲ میلیون تن افزایش یافت.

بنابراین، افزایش  ظرفیت فرآوری کانادا می‌تواند عرضه روغن کانولا در بازار جهانی را تقویت کند، اما لزوماً به معنای فراوانی دانه کلزا در بازار بین‌المللی نیست؛ زیرا بخش بیشتری از محصول کانادا در داخل فرآوری می‌شود، درست در شرایطی که اروپا با محصول کوچک‌تر و دسترسی محدودتر به دانه اوکراین مواجه است.
در مجموع، اختلالات  دریای سیاه و مشکلات لجستیکی اروپا، تقاضای بالای  روغن‌کشی و عدم قطعیت نسبت به تولید استرالیا، در کوتاه‌مدت از بازار روغن کلزا و کانولا حمایت  می‌کنند؛ هرچند بازگشت جریان عادی تجارت از دریای سیاه می‌تواند در ادامه فصل فشار کاهشی بر قیمت‌ها وارد کند.
نمودار زیر تغییرات سالانه تولید و صادرات جهانی روغن کلزا  را نشان می‌دهد. پس از افت تولید و صادرات در فصل ۲۰۲۱/۲۲، بازار در ۲۰۲۲/۲۳ با جهش  قابل‌توجه عرضه روبه‌رو شد. برای فصل ۲۰۲۶/۲۷ نیز تولید جهانی حدود ۱.۶ میلیون تن و صادرات نزدیک به ۷۰۰ هزار تن نسبت به سال قبل افزایش می‌یابد که نشان‌دهنده ادامه روند رشد عرضه جهانی روغن کلزا است.

خبرنگار : ادمین