بازگشت واردات بدون انتقال ارز؛ راهکار اضطراری یا چالش جدید مالیاتی؟

در ماه‌های ابتدایی سال ۱۴۰۵ و پس از تشدید محدودیت‌های ارزی ناشی از تحولات اقتصادی و تبعات جنگ تحمیلی سوم، سیاست «واردات بدون انتقال ارز» بار دیگر با سرعت بالا در دستور کار سیاست‌گذار تجاری قرار گرفته است؛ رویه‌ای که طی سال‌های پس از ۱۳۹۷ به‌شدت محدود شده بود اما اکنون به‌عنوان یکی از مسیرهای جایگزین تامین کالا و مواد اولیه تولید احیا شده است.

بررسی‌ها نشان می‌دهد در ماه‌های اخیر امکان تغییر ثبت سفارش حدود ۳ هزار ردیف تعرفه کالایی به رویه «بدون انتقال ارز» فراهم شده است؛ موضوعی که دامنه وسیعی از کالاهای واسطه‌ای، مواد اولیه، قطعات و ماشین‌آلات مورد نیاز بخش تولید را دربر می‌گیرد. این اقدام در شرایطی انجام شده که روند صادرات کشور با کاهش مواجه شده و بسیاری از فعالان اقتصادی امکان استفاده از رویه «واردات در مقابل صادرات خود» را از دست داده‌اند. به همین دلیل، واردات بدون انتقال ارز عملاً در حال تبدیل شدن به جایگزین اصلی تامین کالا برای بخشی از واردکنندگان و تولیدکنندگان کشور است.

فعالان اقتصادی معتقدند این سیاست اگرچه می‌تواند بخشی از فشار تامین مواد اولیه و تجهیزات تولید را کاهش دهد، اما همزمان ابهامات جدی در حوزه مالیاتی ایجاد کرده است. مهم‌ترین نگرانی بخش خصوصی به نحوه برخورد سازمان امور مالیاتی با منشا ارز مورد استفاده در این نوع واردات بازمی‌گردد؛ چراکه در بسیاری از موارد، تامین ارز از محل منابع خارجی، سرمایه‌های قبلی یا دارایی‌های ارزی اشخاص انجام می‌شود و این نگرانی وجود دارد که سازمان مالیاتی، منشا این ارز را به‌عنوان درآمد یا سود فعالیت اقتصادی تلقی کرده و مشمول مالیات کند.

در همین راستا، اتاق بازرگانی ایران و همچنین شورای گفت‌وگوی دولت و بخش خصوصی در مکاتبه‌ای که در اواخر اردیبهشت‌ماه با رئیس سازمان امور مالیاتی کشور انجام شده، خواستار شفاف‌سازی فوری درباره نحوه محاسبه مالیات و همچنین تعیین مبنای نرخ ارز در واردات بدون انتقال ارز شده‌اند. فعالان اقتصادی تاکید دارند نبود دستورالعمل روشن، می‌تواند ریسک حقوقی و مالی سنگینی برای واردکنندگان ایجاد کند و در نهایت موجب کاهش استقبال از این رویه شود.

یکی دیگر از محورهای اختلاف، نحوه تعیین نرخ ارز در محاسبات مالیاتی و ارزش‌گذاری کالاهاست. در شرایطی که ارز مورد استفاده در این نوع واردات الزاماً از مسیر رسمی تامین نشده و انتقال بانکی نیز صورت نمی‌گیرد، مشخص نیست مبنای محاسبه مالیات، نرخ ارز توافقی، نرخ مرکز مبادله یا نرخ‌های دیگر خواهد بود. همین موضوع می‌تواند زمینه‌ساز اختلافات گسترده میان مودیان و سازمان مالیاتی شود.

کارشناسان اقتصادی معتقدند احیای واردات بدون انتقال ارز، بیش از آنکه ناشی از یک تغییر ساختاری در سیاست تجاری باشد، واکنشی به محدودیت‌های ارزی و کاهش منابع صادراتی کشور است. در واقع سیاست‌گذار تلاش دارد با تسهیل ورود مواد اولیه و ماشین‌آلات، از تعمیق رکود تولید جلوگیری کند؛ اما در صورت تداوم ابهامات مالیاتی، این سیاست ممکن است خود به مانعی جدید برای تجارت تبدیل شود.

برخی فعالان بخش خصوصی همچنین هشدار می‌دهند که اگر چارچوب مشخصی برای تشخیص منشا ارز تدوین نشود، ممکن است سرمایه‌های ارزی خارج از کشور که طی سال‌های گذشته توسط تجار و تولیدکنندگان نگهداری شده، در زمان استفاده برای واردات، به‌عنوان درآمد جدید شناسایی شده و مشمول مالیات‌های سنگین شود؛ مسئله‌ای که می‌تواند انگیزه استفاده از این مسیر را به‌شدت کاهش دهد.

به باور کارشناسان، موفقیت سیاست واردات بدون انتقال ارز در شرایط فعلی، نیازمند تدوین فوری دستورالعمل‌های شفاف مالیاتی، تعیین تکلیف نرخ ارز مبنا و ایجاد اطمینان حقوقی برای فعالان اقتصادی است؛ در غیر این صورت، یکی از مهم‌ترین ابزارهای تامین کالا در شرایط محدودیت ارزی، با چالش‌های جدی اجرایی مواجه خواهد شد.

خبرنگار : ادمین